After nearly two decades of anticipation, the legendary Lech Janerka returns with a new album, “Gipsowy odlew falsyfikatu, (Plaster Cast of Forgery)” which represents a fascinating journey through his characteristic musical world. Released by the Mystic label, the album consists of ten tracks, each offering the artist’s personal perspective on contemporary issues, infused with his remarkable lyrical and compositional talent.
The first track, “Omm,” sets the album off with a calm, melancholic mood, introducing the listener to an atmosphere that will gradually unfold through subsequent compositions. Already in this opening track, one can sense that the album will have its own unique atmosphere and will “treat us to its fog,” adding “more ginger, less cardamom.” This simple gastronomic comparison suggests that it will be truly intriguing, yet it won’t be easy to decipher “what the author meant.” As always with Janerka, a delightful feast of words and music is anticipated.
The second track on the album, “Chyba (Maybe),” begins with the sounds of bass and cello. The song brings a classic atmosphere and builds up with its playful lyrics, leading to a catchy chorus that seems reminiscent of something heard on the album “Dobranoc.” Midway through the song, the band takes a slight breath, “breathing while looking at the world,” and towards the end, the atmosphere thickens. It’s a bit of the “old Janerka”… but what does “old” mean? After all, the artist is now at least older than on his previous albums, so saying that someone prefers the old Janerka in the context of the timeline is nonsensical, but it’s a common expression.
In “I moll,” Janerka sings in a low, slightly hoarse voice of a longtime “mint-smoking guy.” The third track starts off with a journey into Beatles-esque atmospheres, with a high-pitched melody that seems heavenly, sticking in the memory. It turns out to be the “Holy Drone.”
The next track, “Maj (May),” is a short, seemingly humorous musical jest (the younger brother of “Śpij Aniele Mój”), but the lyrics are, of course, quite witty. While other artists created entire albums about the pandemic, Janerka only needed 25 seconds. “Maj” also serves as an introduction to the more dynamic “Zabawawa (Playplay),” where Janerka focuses on political reality, as always commenting on it in his unique style. The track was known since May 14, 2019. The original version didn’t impress much, it didn’t catch fire, as people usually say. It seemed quite classic Janerka, a nice lively piece, a good text, but there was too much fuss, too much of everything, which evidently was overdone. The version on the album, surrounded by other songs, but primarily in a new mix, suddenly turns from a fairly irritating piece into another element of the “plaster” puzzle, which fits perfectly with the next track.
“Dupa jak sofa (Butt Like a Sofa)” was the album’s teaser. Seemingly light form, yet heavy content. Especially since the title itself is provocative. While the word “dupa” (butt) might not shock anymore, when a seventy-year-old artist releases a teaser for an album, no one expects to hear about “dupa” in the lyrics (and in the song title!), yet Janerka once again does as he pleases. He repeats himself, saying he can do as he pleases because he is the “holy cow of Polish rock and roll.” This song received the Fryderyk award for Song of the Year in 2023, and in the lyrics, the author critically evaluates modern times and himself sleeping on the sofa. One could say that humanity is stuck and comfortably sleeping, while clever screwdrivers are pulling tricks.
“Wanna na Wawelu (Bathtub on Wawel)” is another song that was released in 2019, and back then, the new album, which we had to wait for until November 2023, was almost ready to be released. Like the track “Zabawawa,” it’s quite dynamic and ironic, with humorous and witty lyrics. But in 2019, after the second quite average lively track, there wasn’t much laughter. Many wondered where the author was heading with such songs. However, on the album, it all makes sense again, everything fits, and there’s a new mix that improves the sound and fits into the whole. One might ask, how does he do it?
This brings us to the culmination of the album, to the final trio and perhaps the most moving part of the album. The eighth track on the album, “Pora na zło (Time for Evil),” is somewhat the opposite of what has been so far, as it was both cheerful and ironic, and nostalgic. Now it’s dramatic, and the lyrics are filled with dread, “time for evil, the little angel has flown away.” The voice is slightly distorted and fits well with the sparse musical background with acoustic guitar and piano, which is “thrown to the pavement.” For the residents of Wrocław, the city of Lech Janerka, the lyrics are overly significant, as when the police, instead of protecting citizens, treat them with a taser, “stars in the eights arm, the world goes crazy.”
After such a blow, after such a dark song, the atmosphere of earlier tracks wouldn’t fit, so the author says, “I almost don’t remember anything.” Perhaps it’s better not to return to what’s bad? Perhaps it’s better to “levitate not gravitate.” In terms of music, the penultimate track on the album, “Lewituj (Levitate),” is almost like a lullaby, but the lyrics touch on important topics, and there’s not much optimism in them, unless you consider forgetfulness something positive.
The album concludes with the monumental “Nie śpię, śpię i nie śpię (I’m Not Sleeping, I’m Sleeping and I’m Not Sleeping),” in which Janerka no longer levitates, but instead staggers and sleepwalks between sleep and wakefulness – “I’m not sleeping, I’m sleeping and not sleeping.” The author suggests “sleepwalk with me,” and it’s undeniable that the answer to the question “do you march with me on a sleepless night?” should be: Yes! The track stretches and “smears like malignant jam” for over ten minutes, yet there’s no sense of weariness. However, the atmosphere of the end and the calmness are palpable.
“Gipsowy odlew falsyfikatu (Plaster Cast of Forgery)” is an album that should be listened to at least a few times to fully immerse oneself in the atmosphere of the lyrics and music. Several times, because it’s worth delving into each track.
WERSJA POLSKA:
Po blisko dwóch dekadach oczekiwania, legendarny Lech Janerka powraca z nowym albumem, “Gipsowy odlew falsyfikatu”, który stanowi fascynującą podróż przez jego charakterystyczny świat muzyczny. Wydany przez wytwórnię Mystic, album składa się z dziesięciu utworów, każdy z nich to osobiste spojrzenie artysty na współczesność, przesiąknięte jego niezwykłym talentem tekściarskim i kompozytorskim.
Pierwszy utwór, “Omm”, rozpoczyna album od spokojnego, melancholijnego nastroju, wprowadzając słuchacza w atmosferę, która będzie się stopniowo rozwijać przez kolejne kompozycje. Już w tym pierwszym utworze czuć, że płyta będzie miała swój osobny klimat i będzie „częstował nas swoją mgłą” dodając „imbiru więcej, kardamonu mniej”.
To proste gastronomiczne porównanie podpowiada, że będzie naprawdę ciekawie, a zarazem nie będzie łatwo odszyfrować „co autor miał na myśli”. Jak zawsze u Janerki zapowiada się pyszna słowno-muzyczna uczta.
Drugi na płycie utwór “Chyba” rozpoczyna się dźwiękami basu i wiolonczeli. Utwór przynosi klasyczny klimat i rośnie wraz z przewrotnym tekstem, aż do chwytliwego refrenu, który już gdzieś u autora jakby się słyszało na płycie „Dobranoc”. W połowie utworu zespół robi lekki oddech „oddychamy sobie patrząc na świat”, a pod koniec atmosfera robi się gęstsza.
To taki trochę „stary Janerka”… a co to znaczy stary? Teraz artysta jest przecież przynajmniej starszy niż na poprzednich płytach, więc stwierdzenie, że ktoś woli starego Janerkę w kontekście osi czasowej jest bez sensu, ale tak zwykło się mówić.
Do “I moll” Janerka śpiewał nisko lekko ochrypłym głosem wieloletniego „gościa od palenia mięty”. Trzeci utwór zaczyna się zabiera nas w podróż po beatlesowskich klimatach, wysoko zaśpiewaną melodią, jakby niebiańskim śpiewem, który zapada w pamięć. Okazuje się, że był to „Święty Dron”.
Kolejny utwór, “Maj” to krótki niby-żart muzyczny (młodszy brat „Śpij Aniele Mój”), ale tekst oczywiście jest mocno przewrotny. Inni artyści o pandemii tworzyli całe płyty, Janerce wystarczyło 25 sekund. „Maj” to także jakby wprowadzenie do bardziej dynamicznego “Zabawawa”, gdzie Janerka skupia się na politycznej rzeczywistości, jak zawsze komentując ją w swoim niepowtarzalnym stylu. Utwór był znany od 14 maja 2019 roku. Pierwotna wersja nie zachwycała, nie żarła jak to się zwykło mówić. Niby dość klasyczny Janerka, niby fajny skoczny numer, niezły tekst, a jednak było tam za dużo kombinowania, za dużo wszystkiego, czyli najwyraźniej ktoś przedobrzył. Wersja z płyty otoczona innymi piosenkami, ale przede wszystkim w nowym miksie, nagle z dość irytującego kawałka robi się kolejnym elementem „gipsowej” układanki, który pasuje idealnie do następnego utworu.
„Dupa jak sofa” to była zapowiedź albumu. Niby forma lekka, a jednak ciężka treść. Szczególnie, że sam tytuł już prowokuje. Niby słowo dupa już nie szokuje, ale jednak gdy siedemdziesięcioletni artysta wypuszcza zapowiedź płyty nikt się nie spodziewa w tekście dupy (no i w tytule piosenki!), a jednak Janerka kolejny raz robi co chce. Sam powtarza, że może robić co chce, bo „jest świętą krową polskiego rock and rolla”. Utwór ten otrzymał Fryderyka w kategorii Utwór Roku 2023, a w tekście autor krytycznie ocenia współczesność i siebie śpiącego w sofie właśnie. Można powiedzieć, że ludzkość utknęła w miejscu i sobie smacznie śpi, a przekręty robią sprytne śrubokręty.
“Wanna na Wawelu” to kolejna piosenka, która ukazała się w roku 2019 i już wtedy, już prawie miała ukazać się ta nowa płyta, na którą przyszło nam czekać jednak aż do listopada 2023. Podobnie jak w przypadku utworu „Zabawawa” jest dość dynamicznie i ironicznie, tekst pełen humoru i dowcipu, ale w roku 2019 jakoś do śmiechu nie było po drugim dość średnim skocznym kawałku. Wielu wtedy zadawało sobie pytanie dokąd autor zmierza tworząc takie kawałki. Natomiast na płycie znów się zgadza, znów wszystko pasuje i znów jest nowy miks, który poprawia brzmienie i dopasowuje się do całości. Można by zapytać, jak on to robi?
W ten sposób doszliśmy do kulminacji płyty, do finałowej trójki i chyba najbardziej przejmującej części płyty. Ósmy już na płycie utwór “Pora na zło” to jakby odwrotność tego co do tej pory było, a było i wesoło, i ironicznie, i nostalgicznie. Teraz jest dramatycznie, a tekst zionie grozą „pora na zło, aniołek odleciał”. Głos jest lekko przesterowany i dobrze pasuje do oszczędnego muzycznego tła z gitarą akustyczną i fortepianem, który „leci na bruk”. Dla mieszkańców Wrocławia, czyli miasta Lecha Janerki, tekst jest aż nazbyt wymowny, bo kiedy policja zamiast chronić obywateli traktuje ich paralizatorem to zapalają się „gwiazdki w ósemek ramie, świruje świat”.
Po takim ciosie, po tak mrocznym utworze, nie pasowałby klimat wcześniejszych utworów dlatego autor mówi, że „nie pamiętam prawie nic”. Może lepiej nie wracać do tego, co złe? Może lepiej „lewitować nie grawitować”. W warstwie muzycznej przedostatni na płycie “Lewituj” to prawie kołysanka, ale tekst znów dotyka tematów ważnych i nie ma w nim za wiele optymizmu, chyba że uznać niepamięć za coś pozytywnego.
Album kończy się monumentalnym “Nie śpię, śpię i nie śpię”, w którym Janerka już nie lewituje, ale zamiast tego plącze się i lunatykuje pomiędzy snem a jawą – „nie śpię, śpię i nie śpię”. Autor sugeruje „lunatykuj ze mną” i nie da się ukryć, że na pytanie „czy w noc bezsenną drepczesz ze mną?” warto odpowiedzieć: Tak! Utwór rozciąga się i „rozmazuje jak z maligny dżem” aż do ponad dziesięciu minut, ale wcale nie czuć znużenia. Wyczuwalna jest natomiast atmosfera końca i wyciszenia.
